Το άγχος του σύγχρονου ανθρώπου και πώς να το νικήσεις

0
733

 

Toυ Βασίλη Χολέβα – Παιδαγωγός- Νομικός

Άγχος !!! Μια φορτωµένη λέξη µε χίλια αρνητικά στοιχεία. Πρόκειται για µια παγκόσµια επιδηµία (µόνο που δεν µεταδίδεται απ΄ τον άλλον ακριβώς). Οι λαοί που πλήττονται απ΄ το άγχοςείναι οι προηγµένοι, όπως Αµερικανοί, Ευρωπαίοι, Καναδοί, Αυστραλοί, Ιάπωνες κ.λ.π. Αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο. Έχει και µάλιστα µεγάλη σηµασία. Η Π.Ο.Υ. (Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας) µε έδρα τη Νέα Υόρκη, έχει ανακοινώσει ότι «όλοι οι άνθρωποι των προηγµένων χωρών, ανεξαρτήτως φύλου και επαγγελµατικής τάξης», έχουν άγχος. «Όλοι!!!». ∆εν την λες εύκολα αυτή τη λέξη γιατί θα σε πουν απόλυτο. Κι όµως η Π.Ο.Υ.λέει «όλοι».!

Τι είναι το άγχος
Το άγχος (stress), είναι µία κατάσταση στην οποία φθάνει ο σύγχρονος άνθρωπος, στην προσπάθειά του να επιβιώσει. Μια κατάσταση ψυχική, που συνοδεύεται από µύρια όσα συµπτώµατα, ανάλογα µε τη βαρύτητα που εµφανίζεται σε κάθε αγχώδη άνθρωπο. Είναι νόσος ; και ναι και όχι. Οι γνώµες των ειδικών διχάζονται, άσχετα αν τελικά όλοι την αντιµετωπίζουν σαν νόσο. Θεραπεύεται το άγχος ; Αναµφίβολα ναι. Μόνο που είναι δύσκολο. Είναι δύσκολο γιατί εξαρτάται περισσότερο από τον αγχώδη και λιγότερο από τον γιατρό. Ο αγχώδης άνθρωπος για να απαλλαγεί πρέπει να κάνει σηµαντικές αλλαγές στη ζωή του, στο σκεπτικό του, στο µυαλό του, στην προσωπικότητά του. Γι ΄ αυτό είναι δύσκολο. Γιατί ο άνθρωπος δύσκολα, αλλάζει. Αρκετοί όµως κατάφεραν τελικά να νικήσουν το άγχος τους και να ζουν ήρεµα. Όχι όµως «αβρόχοις ποσίν», αλλά µε αγώνα και κόπο.

Αξίζει όµως τον κόπο να προσπαθήσουµε γιατί όλη η ζωή µας θα αλλάξει προς το καλύτερο και θα είµαστε πιο ευτυχισµένοι. Επιπλέον θα αποφύγουµε τα µύρια συµπτώµατα και συνέπειες που το ακολουθούν.

Πού οφείλεται το σύγχρονο άγχος
Μέχρι το τέλος του Β ΄ Παγκοσµίου Πολέµου οι λαοί δεν γνώριζαν το άγχος. Γνώριζαν βέβαια τη λύπη, τη µελαγχολία, τις στενοχώριες, αλλά όχι το άγχος. Εµφανίσθηκε δειλά δειλά µετά το 1955 περίπου και όλο και περισσότεροι µιλούσαν γι ΄ αυτό, για να φθάσουµε το 2000 και όλοι, (ακόµα και τα µικρά παιδιά), να µιλάµε για άγχος. Το άγχος λοιπόν εµφανίσθηκε διότι άλλαξε ο τρόπος ζωής τα τελευταία 50 χρόνια. Και ποιες είναι αυτές οι αλλαγές που εξέθρεψαν το άγχος ; Ο ταχύτατος ρυθµός της ζωής, ο φόρτος εκκρεµοτήτων, οι γεµάτες ατζέντες µε δουλειές και δραστηριότητες που πρέπει να τις προλάβουµε µέσα στο 24ωρο. Η δυσκολία να µετακινηθούµε γρήγορα λόγω της συµφόρησης στους δρόµους, άρα δεν προλαβαίνουµε να τις σβήσουµε και τις ξαναγράφουµε για την άλλη µέρα. Η πολυσύνθετη ζωή µας είναι ο άλλος λόγος-αίτιο. Παλιά οι άνθρωποι είχαν να εκτελέσουν µέσα σε µία µέρα λίγα πράγµατα:
να πάνε στη δουλειά, να φάνε, να κοιµηθούνε και να κάνουν και
καµµιά επίσκεψη σε φίλο ή συγγενή. Σήµερα αυτό φαντάζει αστείο. Ο άνθρωπος πρέπει να τρέξει σε πολλές διαφορετικές περιοχές, να πάρει πολλά τηλέφωνα, ν΄ απαντήσει σ΄ άλλα τόσα, να πληρώσει την εφορία, τη ∆ΕΗ, τον ΟΤΕ, να πάρει χίλια δυο χαρτιά από την τάδε ή από την άλλη υπηρεσία, να προλάβει τις προθεσµίες που λήγουν, γενικά, όλο το 24ωρο είναι φουλ τάιµ και τρέχει ασταµάτητα (θυµίζοντας ταινίες του Θανάση Βέγγου).
Μόνιµο σλόγκαν του σύγχρονου ανθρώπου είναι : «δεν έχω χρόνο!». Και πράγµατι δεν έχει και πράγµατι δεν προλαβαίνει ως τη νύχτα τις δουλειές του. Μία δουλειά σβήνει απ΄ το µπλοκάκι κι αµέσως ξεφυτρώνουν άλλες δύο. ∆εν µας θυµίζει όλους αυτό, τηΛερναία Ύδρα ; Μόνο που η λύση εδώ δεν είναι απλή όπως τότε µε τον Ηρακλή. Και ενώ λοιπόν ο χρόνος είναι ανύπαρκτος ή γεµάτος, όλο και προσθέτει µόνος του ο άνθρωπος κι άλλες δουλειές, αναλαµβάνει π.χ. και Πρόεδρος του τοπικού πολιτιστικού συλλόγου, Πρόεδρος του αθλητικού συλλόγου, Γραµµατέας για κακοποιηµένες γυναίκες, Ταµίας για σεισµοπαθείς, µέλος για κάτι άλλο, εθελοντής γα την προστασία της αρκούδας κ.λ.π. κ.λ.π.

Μπράβο του βέβαια που ενδιαφέρεται και ευαισθητοποιείται για τόσα θέµατα, αλλά αφού δεν έχει χρόνο, πώς θα τα βγάλει πέρα ; Κι όµως βρίσκει τον τρόπο. Τρέχει σ΄όλα πολύ γρήγορα (Βέγγος system), µε την ψυχή στο στόµα, ανάσα δεν παίρνει. Όταν φτάνει η ώρα να κοιµηθεί, αισθάνεται επιτέλους χαρά και ανακούφιση. Αυτό κρατά 5΄. Μετά σηκώνεται αγχωµένος για να πει : «πω πω! ∆εν µε πιάνει ούτε απόψε ύπνος!». Πρέπει να ηρεµήσω, αλλιώς θα πάω στη δουλειά µου όπως χθες : άυπνος ή µε 2 ώρες ύπνο και αυτό χάρις στο ηρεµιστικό που πήρα, αν και ήθελα να τ ΄ αποφύγω.

Άλλη αιτία είναι η έλλειψη σταθερότητας στη ζωή. Οι αλλαγές πλέον δεν γίνονται ανά 10ετία, αλλά ανά 2 και 3 µέρες. Είναι ταχύτατες αλλαγές που δεν προλαβαίνεις να τις συνειδητοποιήσεις, να τις µελετήσεις, να τις κατανοήσεις και τελικά να προσαρµοσθείς σ΄αυτές. Για παράδειγµα, µέχρι να µάθω το πολύπλοκό µου βίντεο και να το χειρίζοµαι σωστά, βγήκε το πιο πολύπλοκο κοµπιούτερ, µέχρι να µάθω αυτό, βγήκε το τελευταίο
µοντέλο κοµπιούτερ µε περισσότερα αβαντάζ και δυνατότητες και πριν προλάβω να µάθω ή και ν΄ αρχίσω να µαθαίνω κι αυτό, µαθαίνω ότι ήδη ξεπεράσθηκε από το νέο super µοντέλο τάδε. Το ίδιο περίπου γίνεται και στ ΄ αυτοκίνητα, στα ηλεκτρονικά, παντού. Όλα αυτά όµως δεν είναι ανώδυνα. Έχουν επιπτώσεις και µερικές φορές σοβαρές.

Ο άνθρωπος δεν πλάσθηκε για να ζει έτσι αφύσικα και σε «τρελούς ρυθµούς». Όταν λοιπόν υπερβαίνουµε τους νόµους της φύσης µας, θα το πληρώσουµε. Κάθε παραβίαση κοστίζει. Εδώ ειδικά έγινε σωρεία παραβιάσεων ταυτόχρονα. Το ασταµάτητο αυτό στρεσάρισµα του οργανισµού µας, προκαλεί µία πλειάδα βιοχηµικών, ορµονικών, οργανικών παθολογικών και λειτουργικών (κυρίως το τελευταίο) αλλαγών στο σώµα µας. Οι αλλαγές αυτές εκδηλώνονται µε συµπτώµατα. Τα γνωστά συµπτώµατα, (και τα άγνωστα βέβαια), του άγχους. Νασηµειώσουµε ότι και στον ύπνο του ο αγχώδης, όταν καταφέρει να κοιµηθεί, έχει µη φυσιολογικές αλλαγές. Έχει εφιάλτες, ξυπνά κουρασµένος.

Όταν το άγχος διαρκέσει πολύ χρόνο, είναι και έντονο, µπορεί να σωµατοποιηθεί, δηλαδή τα ψυχολογικά συµπτώµατα να ενσωµατωθούν στο σώµα και να πάρουν σωµατική µορφή,
χωρίς να έχει πρόβληµα το σώµα µας (ή κάποιο όργανο). Τότε το άτοµο είναι υγιέστατο σωµατικά, εκτός του ότι έχει ένταση το νευρικό σύστηµα. Τέτοια συµπτώµατα σωµατοποιηµένου άγχους αναφέρω παρακάτω βάσει της έγκυρης βιβλιογραφίας καθηγητών
Ψυχιατρικής : το άτοµο νοµίζει ότι «κινδυνεύει», «χάνεται», χω- ρίς να ξέρει γιατί. Νιώθει ταχυκαρδία, αίσθηµα παλµών, (δηλαδή αισθάνεται ότι η καρδιά κτυπά βαριά), δύσπνοια, νοµίζει ότι «πνίγεται», αίσθηµα ζάλης, τάση για λιποθυµία. Άλλα συµπτώµατα είναι : αδικαιολόγητη εφίδρωση, ανορεξία, ξηρότητα του στόµατος, συχνουρία, µείωση της σεξουαλικής του επίδοσης, δυσµηνόρροια, µητρορραγία, µηνορραγία, ανησυχία, µελαγχολία, αϋπνία, αδυναµία συγκέντρωσης.

Το πιο σηµαντικό όµως είναι «τα πονάκια» ή «τσιµπηµατάκια» στην καρδιά που µπορεί να κρατάνε όλη µέρα µε διακοπές ή λιγότερο. Τα πονάκια αυτά στην καρδιά, δεν είναι αληθινοί πόνοιστην καρδιά, αλλά των νεύρων γύρω από την καρδιά. «Νευρώθηκε η καρδιά» δηλαδή δεν έχει απολύτως τίποτα, είναι υγιέστατη, απλά τα νεύρα που είναι γύρω της είναι σε ένταση. Άρα αυτοί οι πόνοι ιατρικά είναι άνευ σηµασίας και τελείως ακίνδυνοι.
Το αγχώδες άτοµο όµως τα δίνει µεγάλη σηµασία, νοµίζει ότι είναι καρδιοπαθής, ίσως πεθάνει, πηγαίνει σε καρδιολόγους, βγάζει συνέχεια καρδιογραφήµατα και ενώ όλα δείχνουν ότι δεν έχει τίποτα, αυτός δεν πείθεται, έστω κι αν 5 καρδιολόγοι και 10 καρδιογραφήµατα του λένε ότι η καρδιά του είναι υγιέστατη.

Το αγχώδες άτοµο γίνεται και φοβικό, ενώ αποκτά και νευρωτική αµφιβολία για πολλά πράγµατα. Έτσι η νευρωτική του αµφιβολία µαζί µε τη φοβία µήπως είναι καρδιοπαθής, τον κάνουν να µη πείθεται και να βρίσκεται συνέχεια σε µια πολύ άσκηµη κατάσταση.

Κατ ΄ αρχήν η καρδιά, όταν έχει αληθινό πρόβληµα, ποτέ δεν πονά µε «πονάκια» και «τσιµπηµατάκια», αλλά µε ένα τροµακτικό πόνο και ο πόνος αυτός πιάνει όλο το στήθος. Αλλά ό,τι και να του πούνε οι γιατροί, αυτός δεν πείθεται. Νοµίζει ότι όλοι τον
λυπούνται και τον παρηγορούν ή ότι τα µηχανήµατα και οι γιατροί κάνουν λάθος στην περίπτωσή του.

Ένα άλλο σύµπτωµα που τον τροµάζει είναι το «φτερούγισµα» της καρδιάς, που συµβαίνει καµιά φορά, που κι αυτό δεν είναι τίποτα, έκτακτη συστολή λέγεται και στον αγχώδη είναι φυσιολογικό φαινόµενο. Απλά η καρδιά κάνει µια επιπλέον συστολή για να τον βοηθήσει στέλνοντας περισσότερο αίµα. Παράλληλα παραπονιέται για «φοβερή κόπωση», που κρατά όλη τη µέρα,φοβερή αδυναµία που δεν λέει να φύγει µε τίποτα. Το στοµάχι τον ενοχλεί, (νεύρωση στοµάχου), αλλά και αυτό είναι ακίνδυνο, διότι το στοµάχι του είναι υγιέστατο. Νιώθει επίσης «βάρος» στο στήθος, πόνους στην πλάτη κ.λ.π. Βηµατίζει πέρα δώθε συνέχεια
στο δωµάτιό του και σκέπτεται ασταµάτητα γι ΄ αυτά που νιώθει. Συνήθως το άγχος συνοδεύεται και από λανθάνουσα κατάθλιψη, δηλαδή µία καλά κρυπτόµενη κατάθλιψη που δε φαίνεται, ούτε και το άτοµο την νιώθει ακριβώς. Η κατάθλιψη µπορεί να σωµατοποιηθεί και αυτή, αν κρατήσει καιρό και είναι και έντονη.

Γι ΄ αυτό πολλοί ψυχίατροι µαζί µε τα ηρεµιστικά που δίνουν στον αγχώδη, δίνουν και κάποιο αντικαταθλιπτικό, αν διαπιστώσουν κρυπτόµενη κατάθλιψη. Το αγχώδες άτοµο γενικά έχει συνεχή ένταση του νευρικού συστήµατος. Βέβαια, δεν τα έχει ο κάθε αγχώδης όλα τα παραπάνω συµπτώµατα. Τα ανέφερα για να φανεί όλη η γκάµα των συµπτωµάτων, αλλά άλλος µπορεί να έχει 2 µόνο απ΄ αυτά, άλλος 5, άλλος κανένα, εξαρτάται από τη βαρύτητα του άγχους του και του χρόνου διάρκειάς του.

Εξάλλου τα συµπτώµατα του άγχους, δεν έρχονται όλα µαζί, αλλά σήµερα έρχεται ένα, µετά από 10 µέρες ένα άλλο κ.λ.π. Νευρωτική αµφιβολία (που αναφέραµε πριν), είναι ότι ο αγχώδης αµφιβάλλει γα πράγµατα που ο εγκέφαλός του είναι σίγουρος : π.χ. όταν φεύγει απ΄ το σπίτι ανησυχεί αν έκλεισε τον φούρνο, την πόρτα κ.λ.π., ενώ το µυαλό του λέει ότι τα έκλεισε όλα. Αλλά ο αγχώδης αµφιβάλλει και γυρίζει πίσω να ελέγξει.